Omitir los comandos de cinta
Saltar al contenido principal

O recurso de amparo

Descargar PDF
Imprimir
 

O recurso de amparo é unha das principais competencias atribuídas pola Constitución ao Tribunal Constitucional, o obxecto deste proceso é a protección fronte ás vulneracións dos dereitos e liberdades recoñecidos nos artigos 14 a 29 e 30.2 da Constitución orixinadas por disposicións, actos xurídicos, omisións ou simples vías de feito dos poderes públicos do Estado, as comunidades autónomas e demais entes públicos de carácter territorial, corporativo ou institucional, así como dos seus funcionarios ou axentes. A única pretensión que pode facerse valer a través do recurso de amparo é a do restablecemento ou preservación dos dereitos ou liberdades por razón dos cales se promove o recurso.

A Lei orgánica do Tribunal Constitucional distingue tres modalidades de recurso de amparo en razón da orixe do acto do poder público ao que se lle imputa a vulneración dos dereitos fundamentais:

  • a) recurso de amparo contra decisións parlamentarias (art. 42);
  • b) recurso de amparo contra decisións gobernativas e administrativas (art. 43);
  • c) recurso de amparo contra decisións xudiciais (art. 44).

Pola súa banda a Lei orgánica de réxime electoral xeral previu dúas modalidades de recurso de amparo contra actos e decisións da Administración electoral:

  • a) recurso de amparo contra os acordos das xuntas electorais sobre proclamación de candidatos e candidaturas (art. 49.3);
  • b) recurso de amparo contra os acordos das xuntas electorais sobre proclamación de electos e elección e proclamación de presidentes das corporacións locais (art. 114.2).

Toda persoa natural ou xurídica que invoque un interese lexítimo, así como o Defensor do Pobo e o Ministerio Fiscal están lexitimados para interpoñer un recurso de amparo. Poden comparecer no proceso co carácter de parte demandada ou co de coadxuvante as persoas favorecidas pola decisión, acto ou feito en razón de cal se formule o recurso ou que ostenten un interese lexítimo no mesmo. O Ministerio Fiscal intervén en todos os procesos de amparo en defensa da legalidade, dos dereitos dos cidadáns e do interese público tutelado pola lei.

Para a interposición do recurso de amparo contra decisións gobernativas ou administrativas e contra decisións xudiciais é preciso esgotar antes a vía xudicial previa, así como invocar nesta, tan pronto como fose posible, a vulneración do dereito fundamental que pretende facerse valer ante o Tribunal Constitucional.

Os prazos para a interposición do recurso de amparo contra decisións gobernativas ou administrativas e do recurso de amparo contra decisións xudiciais é de vinte e trinta días, respectivamente, desde a notificación da resolución que pon fin á vía xudicial previa. O prazo para a interposición do recurso de amparo contra decisións parlamentarias é de tres meses desde que de acordo coas normas internas das cámaras sexan firmes.

É requisito non emendable e común a todas as modalidades de recurso de amparo que o demandante xustifique a especial transcendencia constitucional do recurso. Trátase dun requisito que non cabe confundir co da propia fundamentación da lesión constitucional denunciada, de modo que a carga de xustificar a especial transcendencia constitucional do recurso é algo distinto a razoar sobre a existencia da vulneración dun dereito fundamental polo acto ou a decisión impugnado.

O recurso de amparo iníciase mediante demanda dirixida ao Tribunal Constitucional onde, ademais de acreditarse o cumprimento dos requisitos antes referidos, deben facerse constar con claridade e concisión os feitos que a fundamenten, os preceptos constitucionais infrinxidos e fixar con precisión o amparo que se solicita para preservar ou restablecer o dereito ou liberdade que se considere vulnerado. O demandante ha de comparecer representado por procurador do Colexio de Madrid e asistido por letrado de calquera Colexio de España e a demanda debe presentarse no Rexistro Xeral do Tribunal Constitucional dentro do prazo legalmente previsto ou ata as quince horas do día seguinte ao do vencemento do prazo no propio Rexistro do Tribunal ou na oficina ou servizo de rexistro central dos tribunais civís de calquera localidade.

A demanda ha de ser obxecto dunha decisión de admisión por parte das seccións ou das salas. Para a súa admisión a trámite, ademais de cumprir os requisitos legalmente previstos, é preciso que o contido do recurso xustifique unha decisión sobre o fondo por parte do Tribunal Constitucional en razón da súa especial transcendencia constitucional, que se apreciará atendendo á súa importancia para a interpretación da Constitución, para a súa aplicación ou para a súa xeral eficacia e para a determinación do contido e alcance dos dereitos fundamentais.

As decisións de non admisión adoptadas polas seccións ou as salas deben especificar o requisito incumprido e só poden ser recorridas en súplica polo Ministerio Fiscal.

A sentenza ditada ao coñecer do fondo do recurso outorgará ou denegará o amparo solicitado. No caso de que se outorgue o amparo conterá algún dos seguintes pronunciamentos:

  • a) declaración de nulidade da decisión, acto ou resolución impugnado;
  • b) recoñecemento do dereito ou liberdade pública vulnerado;
  • c) restablecemento do recorrente na integridade do seu dereito ou liberdade coa adopción das medidas apropiadas, no seu caso, para a súa conservación.

Se o recurso de amparo fose estimado porque a xuízo do órgano coñecedor deste, a lei aplicada lesiona dereitos fundamentais ou liberdades públicas, elevarase a cuestión ao Pleno do Tribunal, con suspensión do prazo para ditar sentenza no proceso de amparo, ata que o Pleno se pronuncie sobre a constitucionalidade da lei aplicada.

Con carácter xeral a interposición do recurso de amparo non suspende os efectos do acto ou decisión impugnado, aínda que o Tribunal, de oficio ou a instancia de parte, pode dispoñer a súa suspensión total ou parcial cando a execución do acto ou decisión recorridos lle puidese producir ao demandante un prexuízo que puidese facer perder ao amparo a súa finalidade e se a suspensión non ocasiona perturbación grave a un interese constitucionalmente protexido nin aos dereitos fundamentais ou liberdades doutra persoa. Así mesmo, o órgano coñecedor do recurso de amparo pode adoptar calquera medida cautelar e resolución provisionais previstas no ordenamento que pola súa natureza poidan aplicarse no proceso de amparo e tendan a evitar que o recurso perda a súa finalidade.

© 2016 TRIBUNAL CONSTITUCIONAL DE ESPAÑA