ESPAINIAKO KONSTITUZIO AUZITEGIA

I. Jurisdikzio konstituzionala

Aurrekariak

Jurisdikzio konstituzional kontzentratuaren eredua, Konstituzio Auzitegia hari jarraitzen baitzaio, gerren arteko Europan garatu zen, lehenengo konstituzio-auzitegiak sortu baitziren orduan; zehazki, Austria eta Txekoslovakiako 1920ko konstituzioetan. Nahiz eta konstituzio-proiektu batzuetan (1873 eta 1929) konstituzionaltasun-kontrola aurreikusi, Konstituzio Bermeen Auzitegia da Espainiako egungo Konstituzio Auzitegiaren aurrekari bakarra, Europako justizia konstituzionalaren hastapenetan sortu baitzen. 1931ko abenduaren 9ko Konstituzioak ezarria (122. artikulua) eta 1933ko ekainaren 14ko Lege Organikoaren bidez arautua, Austriako eredua zuen iturri, eta hauek zituen eskumen, besteak beste: legeen konstituzionaltasun-kontrola, berme indibidualen alorreko babesa, Errepublikaren eta eskualde autonomoen arteko gatazkak ebaztea eta goi-agintari batzuen erantzukizun kriminalaren kontrola (Estatuko burua, Kontseiluko lehendakaria, ministroak, Auzitegi Goreneko lehendakaria eta magistratuak eta Errepublikako fiskala). Kontzientzia garbia zegoen boterearen lurralde-banaketa kontrolatu behar zela eta aldarrikatutako oinarrizko eskubideek eraginkor behar zutela, baina kontzeptuak ez zuen heldutasunik ez eta eredu sendoturik ere, eta hori ia logikoki islatu zen Auzitegiaren konfigurazioan, izaera politiko nabarmena baitzuen eta eginkizun askotarikoegiak. Azkenean, Espainiako Gerra Zibila pizteak eta enparauek bizialdi oso laburra ekarri zioten.

III. Espainiako Konstituzio Auzitegia

Hastapenak

1978ko abenduaren 27ko Espainiako Konstituzioak sortua, IX. tituluan ageri baita, Konstituzio Auzitegiaren erregulazioa edo arauketa urriaren 3ko 2/1979 Lege Organikoan dator (KALO).

Lehenengo magistratuak, 1980eko otsailaren 14ko errege-dekretuen bidez izendatuak (otsailaren 22an argitaratu baitziren), hil bereko 25ean eratu ziren Magistratuen Kolegio gisa, hamar baino ez zirelako izan hasieran; izan ere, Auzitegia osatzen duten hamabiak osatzeko falta ziren beste biak Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak proposatu behar zituen, eta organo konstituzional hori eratu gabe zegoen artean. Manuel García-Pelayo y Alonso jauna izan zuten buru bilkuretan, magistratu zaharrena baitzen, eta Rafael Gómez-Ferrer jauna, berriz, akta-idazkari, magistratu gazteena baitzen. Ordutik aurrera eta Auzitegi gisa eratu arte, uztailaren 12ra arte alegia, KALOren lehenengo xedapen gehigarriak ezarritakoaren arabera, magistratu izendatuek iritzi zioten, bai eta hala adierazi ere lehenengo bilkuraren aktan, eginbehar dutela […] eta egoki iritzitako prestatze-lanak egin ahal dituztela eta egin behar dituztela, Auzitegiaren funtzionamendu eraginkorra ziurtatzeko eratzearen une beretik.

Lehenengo ebazpen jurisdikzionala 1980ko abuztuaren 11ko autoa izan zen, babes-errekurtso batean eman baitzuen. Eta 1981eko urtarrilaren 26an ikusi zuen argia lehenengo epaiak. Ordurik hona, jurisprudentzia zabala sortu du Konstituzio Auzitegiak: 8.000 epai baino gehiago eta ia 17.000 auto.

Nazioarteko jarduer

Espainiako Konstituzio Auzitegiak beste auzitegi batzuen eredua eta esperientzia baliatu du ─azpimarratzekoak dira Alemaniakoa, Austriakoa, Italiakoa eta Mexikokoa─, eta, egiaztatu ahal izan duenez, egokiak ditu nazioarteko lankidetzarako bide guztiak, hala aldebiko harremanen bitartez nola bilera multilateralen bidez.

Hasiera-hasieratik ekin zion Konstituzio Auzitegiak nazioarteko jarduerari, eta 1981eko urrian gonbidatu zuten Europako Konstituzio Auzitegien V. Konferentziara, zeinean konpromisoa hartu baitzuen VI. Konferentzia antolatzeko Madrilen, 1984ko urriaren 22tik 27ra. Orduz gero, Auzitegiak, aipatu Konferentzian ez ezik, nazioarteko lankidetzako beste jarduera askotan hartu du parte: azpimarratzekoa da Iberoamerikako, Portugalgo eta Espainiako Konstituzio Auzitegien Konferentzia Iberoamerikarra, Konstituzio Auzitegiak bultzatua KALOren XV. urteurreneko mahai-inguru akademikoaren barruan (1994), alde askotako lankidetzarako esparru egonkor gisa eratu baitzen, Latinoamerikan, Portugalen eta Espainian jurisdikzio konstituzionala duten auzitegi eta gorteen konferentzia periodikoen bitartez. Lehenengo konferentzia prestatzeko bilera Cartagenan egin zen (Kolonbia), 1995eko urtarrilaren 20an eta 21ean.

Era berean, 1999tik egiten dira Espainia, Portugal eta Italiako konstituzio-auzitegien hiru aldeko konferentzia deritzenak, bai eta nazioarteko beste ekitaldi batzuk ere, hala nola mintegiak, lan-bisitak, eta abar.

Konstituzio Auzitegia eta berritze-zikloak

Konstituzioaren 159.3 artikuluak dioenez, Konstituzio Auzitegiko kideak bederatzi urterako izendatuko dira, eta, hiru urterik behin, kideon herena aldatuko da.

Auzitegiaren historian, berritzeak direla eta, erabateko berrikuntzako denbora-ziklo batzuk bereiz daitezke. Magistratu fundatzaileekin ezinezkoa zenez aldi berean betetzea hiru urterik behin berritzeko araua eta bederatzi urteen araua, Konstituzioak bederatzigarren xedapen iragankorrean aurreikusi zuen Auzitegiko kideak lehen aldiz hautatu eta handik hiru urtera, hautatze-jatorri bereko lau kidez osaturiko talde bat, zozketa bidez aukeratua, kargugabetu eta berrituko zela. Ondorio horietarako, hautatze-jatorri berekotzat joko ziren Gobernuaren proposamenez izendatutako kideak eta Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak egindako proposamenekoak. Berdin jokatu behar zen, hiru urte geroago. Hala egin zen, eta Diputatuen Kongresuak proposaturiko magistratuei egokitu zitzaien kargua uztea, baina magistratu horiek guztiek jarraitzearen aldeko botoa eman zuen Kongresuak. Ordurik hona, hamar berritze egokitu zaizkio Auzitegiari, eta 2012ko uztailaren 20ko Errege Dekretuaren bitartez izendatu zituzten azken lau magistratuak. Hutsaldiak ere gertatu dira uko egiteengatik eta heriotzengatik, bai eta unean uneko ordezkapenak ere, eta atzerapenak, luze-laburragoak, magistratu berriak proposatu behar dituzten organoen puntualtasunaren arabera.

Renovaciones	Gobierno-CGPJ	Senado	Congreso
Inicio	1980
1, 2 3 y 4			1983
	1986	1989	1992
5, 6 y 7	1995	1998	2001
8, 9 y 10	2004	2007	2011-2012
11, 12 y 13	2013 o 2015	2016 o 2020	2019 o 2023

 

Horrenbestez, eratu zenetik gaur egunera arte, 59 magistratu izan ditu, guztira, Konstituzio Auzitegiak, haietariko batzuk behin baino gehiagotan hautatuak: ​

Lehendakariei dagokienez, hona hemen gaur egunera arteko zerrenda:

• D. Manuel García Pelayo
• D. Francisco Tomás y Valiente
• D. Miguel Rodríguez-Piñero y Bravo Ferrer
• D. Álvaro Rodríguez Bereijo
• D. Pedro Cruz Villalón
• D. Manuel Jiménez de Parga y Cabrera
• Dª María Emilia Casas Baamonde
• D. Pascual Sala Sánchez
• D. Francisco Pérez de los Cobos y Orihuel

Konstituzio Auzitegia arautzeko legearen aldaketak

 

Sortu zenetik, Konstituzio Auzitegiak aldaketak izan ditu bere eskumen-araubidean. Eskumenen araubidearen funtsezko edukia Konstituzioan ageri bada ere, Konstituzioaren 161.1.d) artikuluak dakarren erremisioak (Konstituzioak edo lege organikoek esleitzen dizkioten gainerako gaiez arduratzea) hau ekarri zuen: legegileak prozedura bat ezartzea, Auzitegiak deklarazioa eman zezan nazioarteko tratatu edo hitzarmenen konstituzionaltasunari buruz, bai eta aurretiazko errekurtso bat ere, autonomia-estatutuen eta lege organikoen proiektuen aurkakoa (gero kendu egin bazuten ere, ekainaren 7ko 4/1985 Lege Organikoaren bitartez). Era berean, 1985ean eratu zen hauteskunde-alorreko babes-errekurtsoa (5/1985 Lege Organikoa, ekainaren 19koa, Hauteskunde Araubide Orokorrarena, eta 8/1991 Lege Organikoaren bitartez egin zitzaion aldaketa); eta, gero, 1999an, Estatuko edo autonomia-erkidegoetako legeak aurkaratzeko prozedura, lege horiek toki-administrazioen autonomia errespetatzen ez bazuten edo (7/1999 Lege Organikoa, apirilaren 21ekoa). Berrikiagotan, zerga-alorreko foru-arauak aurkaratzeko prozedura espezifiko bat ezarri da (1/2010 Lege Organikoa, otsailaren 19koa), eta berrezarri egin da konstituzio-kontrakotasuneko aurretiazko errekurtsoa, baina, hori bai, autonomia-estatutuen proiektuetarako eta haien erreforma-proiektuetarako bakarrik (12/2015 Lege Organikoa, irailaren 22koa).

Auzitegiaren jarduerari dagokionez, lehenengo urteetatik geratu zen agerian gaien bolumenaren hazkunde azkarra, zeinak izapidetzearen batez besteko iraupenari eragin baitzion: KALOren aldaketak eragin zituen horrek; batez ere, babes-errekurtsoan eta haren onarpenarekin zerikusia zuten izapideetan. Ildo horretatik, urtarrilaren 7ko 1/2000 Lege Organikoaren bitartez luzatu zen konstituzio-kontrakotasuneko errekurtsoa jartzeko epea, KALOren 33. artikuluak baitzekarren: hiru hilabetetik bederatzi hilabetera, baldin eta aldez aurreko akordioa badago administrazio bien artean, lege-mailako arau batek izan ditzakeen konstituzionaltasun-arazoak konpontzeko aukera eman dezakeena. Maiatzaren 24ko 6/2007 Lege Organikoaren bitartez, era bateratuan ekin nahi zaie Konstituzio Auzitegiaren funtzionamendu-zailtasunei, babes-errekurtsoaren onarpenerako erregulazio berria ezarrita, auzitegi arruntei aukera gehiago emanda oinarrizko eskubideen urraketak azter ditzaten egintza prozesalen deuseztasunaren erregulazio berriaren bitartez, eta barneko konstituzionaltasun-arazoei erregulazio berria emanda. Azkenik, urriaren 16ko 15/2015 Lege Organikoaren bitartez, exekuzio- edo betearazpen-tresnak eskuratzen zaizkio Auzitegiari, bere ebazpenak benetan betetzen direla bermatzeko ahal-multzoa emanda.

Konstituzio Auzitegiaren ekarpena gure zuzenbideko estatu sozial eta demokratikoari

 

Konstituzio Auzitegiak, sortu zenetik 35 urte baino gehiago igaro diren honetan, funtsezko zeregina izan du gure estatu demokratikoaren eraketan, eta hainbat arlotan ikusten da: estatu autonomikoaren eskumen-banaketaren sistema argitzea; oinarrizko eskubideen sistema konplexu baten eraikuntza taxutua, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ezarritakoaren bat datorrena; legen konstituzionaltasunaren kontrol eraginkorra; eta gardentasun handiagoa legezkotasun-kontuen eta konstituzionaltasun-kontuen arteko banalerroan. Espainiako jurista onenetakoen belaunaldi batzuek egindako lana (magistratuak, legelariak, estatuaren eta autonomia-erkidegoen abokatuak, fiskalak), zorroztasun eta independentzia handienekin. Izan ere, Francisco Tomás y Valientek idatzita utzi zuenez,

““Auzitegia inoiz ez da obsesionatu behar bere ebazpenen oihartzunarengatik. Eta ez ditu txaloak bilatu behar, ez eta zentsurari ihes egin ere; izan ere, Auzitegiak berak babesten dituen askatasunez hornitutako gizarte demokratiko batean, ohiz kanpoko epai baten aurrean, beti egongo da, zer egokitzen den, txalorik eta zentsurarik...” (TOMAS Y VALIENTE, Francisco, “La Constitución y el Tribunal Constitucional” Idazlan Guztiak, CEPC, Madril, 1997, VI, 4784 or.).